الآخوند الخراساني ( مترجم وشارح : مهركش احسان )

32

غاية السؤول في شرح كفاية الأصول ( فارسى )

نكته اول : وجه تعبير مرحوم آخوند به اولويت اين است كه : با پذيرفتن تعريف آقاى آخوند ، اصول عمليه و حجيت مطلق ظنون جزء موضوع علم اصول قرار مىگيرد . نكته دوم : وجه تعبير مرحوم آخوند به صناعة بجاى علم ، اين است كه علم اصول مجرد ادراك نيست بلكه فوق علم است مثل نجارى و بنائى كه انسان را متمكن به ساختن ميز و صندلى مىكند ، اصول هم صنعتى است كه انسان را متمكن به استنباط احكام شرعى مىنمايد . « 1 »

--> ( 1 ) - تعابيرى كه در تعريفات موضوع هر علمى بيان مىشود مانند اينكه علم نحو را اين گونه تعريف مىكنند كه : علمى است كه . . . يا اصول را اين گونه تعريف مىكنند كه : علمى است كه . . . و يا صنعتى است كه . . . خالى از مسامحه نيست و حق تعبير در شرح عناوين علوم اين است كه از اين تعبير استفاده كرده و بگوئيم : عبارت از قواعد خاصه‌اى است كه دخلى در غرضى كه علم براى آن تدوين شده است دارد زيرا حقيقت هر فن و علمى نفس قواعد واقعيه و كبريات نفس الامرى است كه در مرتبه ذات آن علم محفوظ است و آن قواعد و كبريات نفس الامرى تارة معروض علم واقع مىشوند و تارة معروض جهل ، پس علم نحو و صرف - مثلا - در نفس الامر محفوظ است و آن قواعد خاصه مىباشد اگرچه هيچگونه محصلى در عالم نداشته باشد و به همين اعتبار است كه گفته مىشود مسأله كذائيه از اجزاء فنى محسوب مىشود ولى از اجزاء فن ديگر نيست خلاصه اينكه اسامى اين گونه فنون مثل نحو و صرف و كلام و غيره - مع قطع النظر عن ادراكها و محصلها - حكايت از نفس قواعد واقعيه مىباشد و از همين‌جا است كه اضافه علم به اين گونه فنون ( صرف و نحو و . . . ) تارة به جهل و تارة به علم ، صحيح مىباشد مثلا مشاهده مىكنيد كه مىگوئيم فلانى عالم به نحو است و فلانى جاهل به آن ، و اگر تعريف و شرح عناوين مذكور ، علم به آن قواعد بود ، ديگر مجالى براى اضافه علم و جهل نمىبود كما لا يخفى . بله اگر منظور آنان از علم ، به اعتبار وجود ادراكى كه در حقيقت يكى از مراتب وجود شئى است باشد ، تعبير اشكال ندارد . و از همين‌جا ، حال اضافه موضوع به علم معلوم مىشود و بنابر آنچه ما ذكر كرديم بايد مراد از علم در اطلاق علم به عناوين خاصه و اضافه موضوع خاص به آن نفس قواعد واقعيه باشد و الا فلا معنى لاضافة الموضوع الى التصديق بها لان معروض التصديق هو النفس و متعلقه نفس القواعد فلا مجال بعد الاضافة الموضوع الخاص اليه . -